Türkiye’de yargı hizmetleri kural olarak harca tabidir. 492 sayılı Harçlar Kanunu ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu uyarınca, adli yardım halleri saklı kalmak kaydıyla, yargı harçları ve gider avansı ödenmedikçe dava görülemez ve müteakip işlemler yapılamaz.
Uygulamada sıklıkla birbirine karıştırılan harçlar ile yargılama giderleri (avanslar) gerek tahsilat usulü gerekse iade mekanizması bakımından tamamen farklı rejimlere tabidir:
Yargı Harçları: Devletin sunduğu yargı hizmeti karşılığında alınan kamusal gelirlerdir. Mahkemeler veznesi aracılığıyla Maliye adına düzenlenen “Sayman Mutemedi Alındısı“ ile tahsil edilerek genel bütçeye (Hazineye) aktarılır. Bütçeye intikal eden bir gelir söz konusu olduğundan; kararların bozulması, kaldırılması, davanın reddi, feragat veya keşif yapılmaması gibi nedenlerle doğan harç iadeleri re’sen yapılmaz. 492 sayılı Harçlar Kanunu’nun 31. maddesi uyarınca mutlaka hak sahibinin açık talebi aranır ve mahkemenin ilgili Defterdarlık/Mal Müdürlüğü’ne müzekkere yazması suretiyle iade süreci işletilir.
Yargılama Giderleri (Gider Avansı): Tebligat, bilirkişi, posta gibi masraflar için yatırılan avanslar harç niteliğinde değildir. Bunlar mahkeme veznesince düzenlenen “Tahsilat Makbuzu“ ile tahsil edilir ve mahkemenin emanet hesabında tutulur (merkezi bütçeye aktarılmaz). Bu nedenle HMK m. 333 gereğince hükmün kesinleşmesiyle birlikte mahkeme tarafından re’sen (kendiliğinden) reddiyat yapılarak ilgilisine iade edilir; iade edilmemesi halinde basit bir talep dilekçesiyle mahkeme veznesinden doğrudan IBAN’a aktarılır.
(İcra-iflas harçları bu yazının konusu değildir)
1. Yargılamanın Her Aşamasında Ayrı Harç Ödenmesi İlkesi
Yargı sistemimizde her aşama ve her kanun yolu başvurusu kural olarak bağımsız bir harca tabidir:
- İlk Derece Yargılaması: Dava açılırken maktu başvurma harcının yanı sıra davanın konusuna göre maktu karar harcı veya dava değerinin binde 68,31’inin dörtte biri (1/4) oranında nispi peşin harç (bazı özel uyuşmazlıklarda veya icra takiplerinde 1/20 vb.) ödenir. Karar verildikten sonra mahkûm edilen tutara göre hesaplanan nihai karar harcından peşin harç düşülerek bakiye karar harcı ortaya çıkar.
- İstinaf ve Temyiz Kanun Yolları: İlk derece mahkemesi kararının istinaf edilmesi veya Bölge Adliye Mahkemesi (BAM) kararının temyiz edilmesi durumunda, yine her başvuru için ayrı ayrı maktu başvurma harcı ile mahkûmiyet hükmü aleyhine gidiliyorsa ilamda hükmedilen karar harcının dörtte biri (1/4) oranında nispi istinaf/temyiz karar harcı peşin olarak tahsil edilir.
Eğer dava sonrasında yargılama giderlerini başka bir tarafa rücu edebiliyorsanız (örneğin Sigorta şirketi veya müşterek-müteselsil diğer sorumlular vb.) bu durumda yerine göre üç aşamada (ilk derece, istinaf, yargıtay) ikişer farklı harçtan (peşin ve bakiye karar harçları) toplamda altı farklı harç ödemesi talep edebileceğinizi (bozma durumunda daha fazla olabilir) unutmayın.
2. Harç İadesini Doğuran Temel Haller
Harç iadesi, ilgilinin devlete borçlu olduğu harç miktarının, peşin ödediği tutardan daha az kalması veya sonradan kanuni dayanağını yitirmesi durumunda gündeme gelir:
- Peşin Harcın Alınması Gereken Harçtan Fazla Olması: Dava açılırken nispi peşin harç yatırılmasına rağmen davanın reddedilmesi halinde maktu ret harcı alınır; dolayısıyla peşin yatırılan harcın maktu harcı aşan artan kısmı (bakiyesi) davacıya iade edilir.
- Feragat ve Sulh: Yargılama sırasında feragat veya sulh halinde (muhakemenin ilk celsesinden önce veya sonra olmasına göre 1/3 veya 2/3 maktu harç uygulanarak) peşin harcın fazlası iade edilir.
- BAM veya Yargıtay’ın Bozma / Kaldırma Kararları: İstinaf başvurusunun kabul edilerek ilk derece kararının kaldırılması (HMK m. 353/1-a-6) veya Yargıtay’ın bozma kararı vermesi durumunda; aleyhe kurulan mahkûmiyet hükmünün yasal dayanağı ortadan kalktığından, kanun yoluna başvururken peşin yatırılan istinaf/temyiz karar harçları ilgilisine iade edilir. Hatta istinaf başvurusunun esası incelenmeksizin usulden karar verildiği durumlarda istinaf başvurma harcının da iadesi söz konusu olmaktadır.
- Kullanılmayan Yargılama Giderleri: Dosyada keşif yapılmaması halinde peşin yatırılan keşif harcı gibi özel harç kalemleri de kesinleşme sonrası iade edilir. Bunlar yargılama gideri gibi görünse de harç kalemi altında tahsil edilenler harç olarak iade edilirler.
3. “Talep Edilmeme Halinde İade Edilmez” Kuralı (Talep Şartı)
Harç iadesi kendiliğinden (re’sen) yapılmaz.
492 Sayılı Harçlar Kanunu – Madde 31:
Peşin alınan karar ve ilam harçlarının geri verilmesi
“Peşin alınan Karar ve İlam Harcı işin hitamında ödenmesi gerekenden fazla olduğu anlaşılırsa fazlalık istek üzerine geri verilir.”
Bu yüzden mahkeme ilamlarında “kararın kesinleşmesini müteakip talep halinde yatırana/ilgiliye iadesine” ibaresi yer alır.
Dolayısıyla ilgili taraf veya vekili mahkemeye gerekçeli bir dilekçe sunarak harç iadesi talep etmediği ve harcın yatırıldığı mahkemece ilgili idari birime harç iade müzekkeresi yazılmadığı müddetçe iadesi gereken harçlar re’sen iade edilmez.
4. Kararın Kesinleşmesi Şartı
Harcın iadesi için kararın kesinleşmesi gereklidir fakat burada kesinleşmesi gereken “dava” değil “karar“dır.
Yani yerel mahkeme kararı kaldırılmış ise, artık bu kaldırma kararı kesindir. Bu durumda yerel mahkeme tarafından tahsiline karar verilen harç iade edilir.
Benzer şekilde, istinaf mahkemesi kararı temyiz sonucunda bozulmuş ise, bu bozma kararı kesindir. Bu durumda istinaf mahkemesi tarafından tahsiline karar verilen harç iade edilir. Ayrıca istinaf başvurusu esnasında ödenen karar ve ilam harcı da iade edilir.
Bir dava yeni esas aldığında, artık önceki esasla ilgili karar kesinleştiğinden, önceki esas kapsamında ödenmiş olan harçlara dair kararlar da kesinleşmiş olduğundan, bu harçların iadesi (henüz dava kesinleşmemiş olsa da!) talep edilebilir.
(Gider avansları ise mahkemeden mahkemeye veya esastan esasa aktarıldığı için, “dava” kesinleştikten sonra iade edilir.)
5. İade Edilecek Harcın Niteliği
Yargılamanın her aşamasında (İlk Derece Mahkemesi, İstinaf ve Yargıtay) “Başvurma Harcı” ve “Karar Harcı” adı altında iki farklı harç ödenmektedir. Bu harçların tutarı her sene değerleme oranı kadar artmakla beraber 2026 yılı itibariyle şu şekildedir:
Asliye Mahkemeleri (Dava Açarken):
Başvurma Harcı – 732,00 TL
Peşin Harç (Maktu) – 732,00 TL
Peşin Harç (Nispi) – Dava Bedelinin 0,06831’i (binde 68,31’i) – Bunun 1/4’ü peşin ödenir. Bu tutar (peşin ödeme dahil) maktu harçtan az olamaz. Ölüm ve cismani zarar sebebiyle açılan maddi ve manevi tazminat davalarında bu oran 1/20’dir.
İstinaf Aşamasında:
İstinaf Kanun Yoluna Başvurma Harcı – 2.002,00 TL
İstinaf Karar Harcı (Maktu) – 732,00 TL
İstinaf Karar Harcı (Nispi) – Dava Bedelinin 0,06831’i (binde 68,31’i) – Bunun 1/4’ü peşin ödenir. Bu tutar maktu harçtan az olamaz.
Temyiz Aşamasında:
Temyiz Yoluna Başvurma Harcı – 3.608,50 TL
Temyiz Karar Harcı (Maktu) – 732,00 TL
Temyiz Karar Harcı (Nispi) – Dava Bedelinin 0,06831’i (binde 68,31’i) – Bunun 1/4’ü peşin ödenir. Bu tutar maktu harçtan az olamaz.
Bu harç türlerinden “KARAR (VE İLAM) HARCI” iade edilir. “BAŞVURMA HARCI” -istinaf başvurusunun incelenmemiş olması gibi istisnai durumlar haricinde- iade edilmez. Başvurma harcının iadesi gerektiği takdirde mahkeme kararında buna değinilir. Vekalet Suret Harcı ise herhangi bir şekilde iade edilmez.
6. İadeyi Yapacak İdari Mercilerin Ayrımı
Uygulamada en çok karıştırılan husus, harç iade müzekkeresinin hangi idari birime hitaben yazılacağı konusudur.
Bu ayrım, harcın tahsil edilme yöntemine göre belirlenir:
- Mahkemeler Veznesine / UYAP Üzerinden Peşin Yatırılan Harçlar:
Dava açılırken veya kanun yollarına başvurulurken UYAP portalından ya da doğrudan adliye veznesinden “Sayman Mutemedi Alındısı” ile tahsil edilen harçlar adliyenin bağlı olduğu adli saymanlığa aktarılır. Bu nedenle bu harçların iadesi için müzekkere illerde İl Defterdarlığı Muhasebe Müdürlüğü’ne, ilçelerde ise İlçe Mal Müdürlüğü’ne hitaben yazılır. - Mahkeme Veznesine Yatırılan Bakiye Karar Harcı: Normalde mahkeme kararı sonrasında ödemeniz gereken 3/4 Bakiye Karar Harcını mahkeme veznesine (UYAP’tan) yatırabilirsiniz ki aslında olması gereken budur. Bu şekilde yatırdığınız Bakiye Karar Harcını, mahkemenin bağlı olduğu İl Defterdarlığı Muhasebe Müdürlüğü veya İlçe Mal Müdürlüğü iade eder. Eğer siz 1 ay içerisinde bakiye karar harcını yatırmazsanız, mahkeme Harçlar Vergi Dairesi‘ne (eskiden Veraset ve Harçlar Vergi Dairesi idi) müzekkere yazarak bakiye harcın tahsilini emreder ki genel uygulama bu yöndedir. Hatta mahkeme kalemleri bakiye karar harcının UYAP üzerinden yatırılmasına alışık olmadıkları için, UYAP üzerinden harç yatırılsa dahi Vergi Dairesine Harç Tahsil Müzekkeresi yazıldığı çokça görülmektedir. Bu durumda ayrıca bu müzekkerelerin iptal edilmesi için talepte bulunmanız gerekmektedir.
- Harç Tahsil Müzekkeresi ile Sonradan Tahsil Edilen Harçlar:
Yargılama bittikten sonra bakiye karar harcı için mahkemece vergi dairesine harç tahsil müzekkeresi yazılmış ve bu tutar vergi dairesi/icra takibi kanalıyla mükelleften sonradan tahsil edilmişse (ancak daha sonra bu karar kaldırılmış/bozulmuşsa); tahsilatı yapan birim doğrudan vergi dairesi olduğundan, harcın iadesi için müzekkere ilgili Harçlar Vergi Dairesi Müdürlüğü’ne (veya tahsilatı yapan vergi dairesine) yazılmalıdır.
7. Uygulama Örnekleri
Örnek 1: Davanın Reddi ve Bakiye Peşin Harç İadesi
Asliye Hukuk Mahkemesi’nde açılan bir tazminat davasında peşin olarak 5.732,00 TL nispi karar harcı yatırılmıştır. Yargılama sonunda davanın reddine karar verilmiştir. Ret kararlarında maktu karar ve ilam harcı (örneğin 732,00 TL) alınması gerektiğinden; mahkemece, peşin yatırılan harçtan bu tutar mahsup edilir ve arta kalan 5.000,00 TL bakiye peşin harcın karar kesinleştiğinde talep üzerine davacıya iadesine hükmedilir. Bu tutar, mahkemenin yazacağı müzekkere ile adliyenin bağlı olduğu Defterdarlık / Mal Müdürlüğü tarafından iade edilir.
Örnek 2: Temyiz Bozması Sonrası İki Farklı Merciden Çifte Harç İadesi
Aleyhinize verilen karara karşı istinaf kanun yoluna giderken 1/4 oranında 5.000,00 TL nispi istinaf karar harcını vezneye peşin ödediniz. Bölge Adliye Mahkemesi istinaf başvurunuzu esastan reddetti ve bakiye kalan 3/4 oranındaki 15.000,00 TL nispi karar harcının tahsili için vergi dairesine Harç Tahsil Müzekkeresi yazdı. Bu 15.000,00 TL vergi dairesine ödendi.
Akabinde karar temyiz edildi ve Yargıtay istinaf kararını bozdu.
Sonuç: Bozma sonrası istinaf kararındaki harçların dayanağı kalmadığından; ilk başta vezneye yatırılan 5.000,00 TL peşin harç mahkemenin/dairenin bağlı olduğu Defterdarlık/Mal Müdürlüğü tarafından; sonradan müzekkereye istinaden tahsil edilen 15.000,00 TL bakiye harç ise tahsilatı yapan İlgili Vergi Dairesi (Veraset ve Harçlar Vergi Dairesi) tarafından iade edilir.
Örnek 3: Temyiz Başvurusunun Kabulü (Yargıtay Bozması) Halinde Harç İadesi
Bölge Adliye Mahkemesi kararına karşı temyiz yoluna başvururken hüküm altına alınan harcın 1/4’ü oranında 10.000,00 TL nispi temyiz karar harcı peşin yatırılmıştır. Yargıtay ilgili Hukuk Dairesi’nce karar bozulduğunda, ilamda “peşin alınan temyiz karar harcının istek halinde yatırana iadesine” karar verilir. Bu tutar, Sayman Mutemedi Alındısı’nda tahsilatı yapan birim olarak görünen mahkemenin/veznenin bağlı bulunduğu Defterdarlık/Mal Müdürlüğü tarafından iade edilir.
Örnek 4: İstinafın Değerlendirilmemesi Halinde “Başvurma Harcının” İstisnai İadesi
Kural olarak istinaf başvurma harcı yargı yoluna başvuru bedeli olduğundan iade edilmez. Ancak Bölge Adliye Mahkemesi, başvurucunun istinaf sebeplerini hiç değerlendirmeksizin, doğrudan karşı tarafın istinaf talebi doğrultusunda veya usul eksikliği gerekçesiyle kararı kaldırıp dosyayı ilk dereceye geri gönderirse; istinaf başvurusu fiilen incelenmediği için bir istisna doğar. Mahkeme, yatırılan istinaf karar harcının yanında istinaf başvurma harcının da (makbuzdaki toplam tutarın) iadesine hükmeder.
Örnek 5: Harcın Karşı Taraftan Tahsili ve Bu Harcın Gereğinde İadesi
Dava açarken yatırılan harçlar davacı tarafından ödenir ve dava kabul edildiği takdirde davalıya yükletilir. Bu durumda davacı, davanın açılışı esnasında peşin ödemiş olduğu harcı (genellikle icra yoluyla) davalıdan talep eder ve bu tutar davalı tarafından davacıya ödenir.
Sonradan davanın istinaf veya temyiz aşamasında reddi halinde davalı taraf, davacıya ödemiş olduğu için harç tutarının iadesini (icra yoluyla ödenmiş ise İİK 361 uyarınca) talep edebilir.
(İcra yoluyla ödenen harç ve giderlerin iadesi için yeni bir icra takibi başlatmak suretiyle karşı taraftan talep edilmesi halinde karşı taraf “İİK 361 yoluna başvurulması gerektiği” gerekçesiyle işbu takibi iptal ettirebilir.)
8. Örnek Harç İade Talep Dilekçesi
ANKARA …. HUKUK MAHKEMESİ’NE
DOSYA NO : ….
DAVACI : …
VEKİLİ : …
KONU : Harç İade Talebi
AÇIKLAMALAR :
Mahkemenizin yukarıda esas ve karar numarası belirtilen dosyasında verilen karara karşı taraf vekillerince istinaf yoluna başvurulmuştur.
Ankara Bölge Adliye Mahkemesi … Hukuk Dairesi’nin … tarih, … Esas ve … Karar sayılı ilamı ile mahkemeniz kararı KALDIRILMIŞ ve hüküm fıkrasında “yatırılan nispi harçların talepleri halinde istinaf başvurusunda bulunan davalılara iadesine” karar verilmiştir.
Bu kapsamda; istinaf başvurusu sırasında müvekkiller adına … .. Nolu Mahkemeler Veznesi’ne … tarihinde yatırılmış bulunan … Seri ve … Sıra No’lu Sayman Mutemedi Alındısı ile tahsil edilen … TL istinaf karar harcının tarafımıza iadesi gerekmektedir.
NETİCE-İ TALEP: Yukarıda arz edilen ve re’sen gözetilecek nedenlerle;
Mezkur harcın tarafımıza iadesi için … Defterdarlığı’na (ekte taslak mevcuttur) Harç İadesi Müzekkeresi yazılmasını saygılarımla arz ve talep ederim. …/…/2026
EKLER:
Taslak Harç İade Müzekkeresi
Sayman Mutemedi Alındısı
İstinaf Karar İlamı
Banka: ….
IBAN: ….
Hesap Sahibi: …
Davacı Vekili / Davacı
….
9. Örnek Harç İade Müzekkeresi
Her ne kadar bu müzekkereyi yazması gereken mahkeme kalemleri olsa da, müzekkerenin yazılması gereken makam sıklıkla karıştırıldığından, müzekkereyi taslak olarak yazıp sunmanız halinde iade talebiniz daha sağlıklı değerlendirilebilecektir.
T.C.
ANKARA
…. HUKUK MAHKEMESİ
Sayı : 2026/ … Esas
Konu : Harç İadesi
ANKARA DEFTERDARLIĞI MUHASEBE MÜDÜRLÜĞÜ’NE
Davacı … ile Davalı … arasında mahkememizde görülmekte olan … davası nedeniyle;
Mahkememizce verilen … tarih, … Esas ve … Karar sayılı karar istinaf edilmeksizin … tarihinde kesinleşmiştir.
Mahkememizce dosyada keşif yapılmamış olması sebebiyle davacı .. tarafından … Mahkemeler Veznesi’ne yatırılan … tarihli, … Seri ve … Sıra No’lu Sayman Mutemedi Alındısı ile tahsil edilen … TL keşif harcının ve … TL karar ve ilam harcının davacıya iadesine karar verilmiştir.
Karar uyarınca harç iadesinin davalı vekili olan … TC kimlik numaralı …’ın bildirmiş olduğu kendi hesabı olan … IBAN numarasına yapılması hususunda gereği rica olunur.
EKLER :
1- Kesinleşme Şerhli Karar İlamı
2- Sayman Mutemedi Alındısı
3- Harç İade Talep Dilekçesi
10. Örnek Gider Avansı İade Talebi
ANKARA …. HUKUK MAHKEMESİ’NE
DOSYA NO : ….
DAVACI : …
VEKİLİ : …
KONU : Masraf İade Talebi
AÇIKLAMALAR :
Yukarıda esası yazılı olan dosyada karar verilmiş ve taraflara tebliğ edilmiş olup, karar süresi içinde istinaf edilmeyerek kesinleşmiştir.
Bu bağlamda HMK md. 333 uyarınca dosyada bulunan kullanılmamış gider avansının tarafımıza iadesi gerekmektedir.
NETİCE-İ TALEP: Yukarıda arz edilen ve re’sen gözetilecek nedenlerle;
1- Dosyaya kesinleşme şerhi işlenerek dosyanın arşive kaldırılmasına (UYAP kaydının kapatılmasına),
2- Kullanılmayan gider avansının aşağıda verilen hesabıma iade edilmesine karar verilmesini arz ve talep ederim.
…/…/2026
Banka: ….
IBAN: ….
Hesap Sahibi: …
Davacı Vekili / Davacı
….